Cẩm nang thời điểm niềng răng cho trẻ theo từng độ tuổi

Thời điểm niềng răng cho trẻ là giai đoạn phù hợp để can thiệp, tùy tuổi thay răng và vấn đề của từng bé. Bé nên khám chỉnh nha lần đầu khoảng 7 tuổi. Một số vấn đề cần can thiệp sớm lúc 6–12 tuổi, còn phần lớn bé niềng khi đã thay gần đủ răng vĩnh viễn.

Thời điểm niềng răng cho trẻ là khi nào?

Có ba mốc bố mẹ cần nhớ. Khám chỉnh nha lần đầu vào khoảng 7 tuổi. Can thiệp sớm trong khoảng 6–12 tuổi nếu bé có vấn đề không nên chờ. Niềng toàn diện thường khi bé đã thay gần đủ răng vĩnh viễn, từ khoảng 11–13 tuổi trở đi.

Hiệp hội Chỉnh nha Hoa Kỳ (AAO) khuyến nghị trẻ được khám chỉnh nha lần đầu chậm nhất lúc 7 tuổi, và khám sớm hơn nếu bố mẹ thấy điều bất thường. Khám sớm không có nghĩa là phải niềng sớm. Theo NHS, niềng răng thường được thực hiện cho trẻ em và thanh thiếu niên sau khi răng vĩnh viễn đã mọc.

Bài viết này là cẩm nang tổng hợp theo từng độ tuổi. Mỗi phần có liên kết đến bài chi tiết để bố mẹ đọc sâu hơn về vấn đề của con mình.

Vì sao thời điểm chỉnh nha lại quan trọng?

Vì trẻ đang lớn. Một số vấn đề như cắn ngược, cắn chéo hay hàm hẹp dễ điều chỉnh hơn khi xương hàm còn phát triển. Ngược lại, can thiệp quá sớm khi chưa cần có thể làm bé phải đeo khí cụ lâu hơn mà kết quả cuối cùng không khác biệt.

Ví dụ với răng hô, một tổng quan Cochrane năm 2018 cho thấy điều trị sớm giúp giảm chấn thương răng cửa, nhưng sau khi điều trị xong, kết quả về độ hô không khác nhiều so với điều trị muộn. Vì vậy, chọn đúng thời điểm nghĩa là can thiệp khi có lợi rõ ràng cho bé, chứ không phải càng sớm càng tốt.

Độ tuổi	Giai đoạn răng	Bố mẹ để ý	Việc nên làm
0–6 tuổi	Răng sữa	Thói quen mút tay, thở miệng, răng sữa chen chúc, cắn ngược	Giữ răng sữa khỏe, giúp bé bỏ thói quen, khám khi thấy bất thường
6–9 tuổi	Bắt đầu thay răng	Răng cửa mọc lệch, cắn ngược, cắn chéo, hàm hẹp, mất răng sữa sớm	Khám chỉnh nha lần đầu khoảng 7 tuổi, can thiệp sớm nếu cần
9–12 tuổi	Thay răng nanh, răng hàm nhỏ	Răng nanh mọc lệch hoặc mọc ngầm, thiếu chỗ, hô, móm do xương	Tái khám theo hẹn, chụp phim khi cần
Từ khoảng 11–13 tuổi	Gần đủ răng vĩnh viễn	Răng lệch, khớp cắn sai còn lại	Niềng toàn diện nếu cần, sau đó đeo hàm duy trì

Từ 0–6 tuổi, bố mẹ cần để ý gì?

Ở giai đoạn này bé chủ yếu có răng sữa, nên việc quan trọng là giữ răng sữa khỏe và theo dõi thói quen. Theo HealthLinkBC, bé thường có đủ 20 răng sữa vào khoảng 3 tuổi, và răng sữa có khe thưa là bình thường.

Bố mẹ nên để ý thói quen mút tay, mút núm vú giả kéo dài, thở bằng miệng, đẩy lưỡi khi nuốt, và những dấu hiệu như răng sữa chen chúc hay răng cửa cắn ngược. Theo Hiệp hội Nha khoa Hoa Kỳ (ADA), trẻ thường tự bỏ mút tay trong khoảng 2–4 tuổi. Đọc thêm:

• Răng sữa mọc lệch có sao không?
• Trẻ mút tay có ảnh hưởng đến răng không?
• Trẻ thở bằng miệng và đẩy lưỡi ở trẻ

Từ 6–9 tuổi, vì sao đây là giai đoạn khám quan trọng?

Vì lúc này răng hàm lớn thứ nhất và răng cửa vĩnh viễn bắt đầu mọc, đủ để bác sĩ đánh giá khớp cắn và hướng phát triển của hàm. Theo MedlinePlus, răng hàm lớn thứ nhất và răng cửa giữa hàm dưới thường mọc lúc 6–7 tuổi.

Đây cũng là giai đoạn bác sĩ hay cân nhắc can thiệp sớm với một số vấn đề như răng cửa cắn ngược, cắn chéo làm hàm trượt lệch, hàm trên hẹp, răng sữa mất sớm hoặc thói quen xấu đã làm răng hở. Không phải bé nào cũng cần can thiệp, nhiều bé chỉ cần theo dõi. Đọc thêm:

• Trẻ mấy tuổi niềng răng được?
• Dấu hiệu trẻ cần niềng răng: bố mẹ tự kiểm tra tại nhà
• Chỉnh nha sớm cho trẻ 6–12 tuổi
• Răng móm ở trẻ

Từ 9–12 tuổi, bác sĩ thường theo dõi điều gì?

Giai đoạn này bé thay răng nanh và răng hàm nhỏ. Theo MedlinePlus, răng hàm nhỏ thường mọc lúc 10–12 tuổi và răng nanh hàm trên lúc 11–12 tuổi. Nếu hàm thiếu chỗ, đây thường là những răng mọc lệch hoặc mọc ngầm.

Bác sĩ cũng theo dõi các vấn đề liên quan đến xương hàm như hô hay móm, vì bé đang bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh. Khi cần, bác sĩ có thể chỉ định chụp phim để xem răng chưa mọc trong xương hàm. Đọc thêm:

• Răng mọc lộn xộn ở trẻ
• Răng hô ở trẻ
• Chụp X-quang răng cho trẻ có an toàn không?

Từ khoảng 12 tuổi, bé niềng răng toàn diện như thế nào?

Khi bé đã thay gần đủ răng vĩnh viễn, nếu răng vẫn lệch hoặc khớp cắn chưa đúng, bác sĩ có thể chỉ định niềng toàn diện bằng mắc cài hoặc khay trong suốt. Theo NHS, niềng mắc cài thường kéo dài khoảng 1–2 năm, sau đó bé đeo hàm duy trì.

Ở giai đoạn này, sự hợp tác của bé rất quan trọng: đeo khí cụ đủ giờ, ăn uống đúng cách, vệ sinh răng kỹ và tái khám đúng hẹn. Đọc thêm:

• Các phương pháp niềng răng cho trẻ
• Niềng răng trong suốt cho trẻ hay mắc cài?
• Trẻ niềng răng mất bao lâu?
• Hàm duy trì sau niềng

Dấu hiệu nào cần đưa bé đi khám sớm, bất kể bao nhiêu tuổi?

Bố mẹ nên cho bé khám ngay, không cần chờ đến mốc tuổi, khi thấy răng cửa cắn ngược, hàm lệch khi cắn, răng cửa hô nhiều dễ va đập, bé thở miệng kéo dài, răng sữa rụng quá sớm hoặc quá muộn, hay răng vĩnh viễn mọc lên mà răng sữa vẫn chưa rụng.

1. Răng cửa dưới nằm trước răng cửa trên khi bé cắn.
2. Hàm trượt lệch sang một bên mỗi lần cắn.
3. Răng cửa trên chìa ra trước nhiều, môi khó khép.
4. Bé hay thở bằng miệng, ngủ ngáy.
5. Răng sữa mất sớm vì sâu, chấn thương, hoặc răng sữa không rụng dù răng mới đã mọc.
6. Thói quen mút tay, đẩy lưỡi vẫn còn khi răng vĩnh viễn đã mọc.

Khi nào cần đưa bé đi khám?

Bé nên khám chỉnh nha lần đầu vào khoảng 7 tuổi, kể cả khi chưa thấy bất thường, và sớm hơn nếu có một trong các dấu hiệu ở trên. Bác sĩ sẽ cho biết bé cần theo dõi, can thiệp sớm hay chờ đến lúc niềng toàn diện, đó là cách chọn đúng thời điểm niềng răng cho trẻ.

Các bác sĩ trong đội ngũ bác sĩ chỉnh nha trẻ em của Nha Khoa Trẻ khám tại 2 cơ sở Thanh Xuân và Vinhomes Smart City (Tây Mỗ), Hà Nội. Bố mẹ có thể đặt lịch khám chỉnh nha cho bé, phòng khám sẽ gọi lại để xác nhận giờ phù hợp.

Tài liệu tham khảo

• Hiệp hội Chỉnh nha Hoa Kỳ (AAO). Orthodontics for Children.
• MedlinePlus, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ. Development of permanent teeth.
• HealthLinkBC. Primary (baby) teeth.
• Hiệp hội Nha khoa Hoa Kỳ (ADA), MouthHealthy. Thumbsucking.
• Batista KB và cộng sự (2018). Orthodontic treatment for prominent upper front teeth (Class II malocclusion) in children and adolescents. Cochrane Database of Systematic Reviews.
• NHS. Braces and orthodontics.