Trẻ mút tay có ảnh hưởng đến răng không? Khi nào cần lo

Trẻ mút tay là phản xạ tự nhiên giúp bé cảm thấy an toàn và dễ ngủ, phần lớn bé tự bỏ trong khoảng 2–4 tuổi. Thói quen này chỉ đáng lo khi kéo dài đến lúc răng vĩnh viễn mọc, vì khi đó nó có thể làm lệch răng và ảnh hưởng đến sự phát triển của hàm.

Vì sao trẻ mút tay?

Mút là phản xạ có từ khi bé còn trong bụng mẹ. Theo Hiệp hội Nha khoa Hoa Kỳ (ADA), mút tay giúp bé cảm thấy yên tâm, tự dỗ mình và dễ đi vào giấc ngủ. Vì vậy bé hay mút tay khi buồn ngủ, mệt, chán hoặc lo lắng.

Ở trẻ nhỏ, mút tay là bình thường, bố mẹ không cần la mắng hay ép bé bỏ ngay. Điều quan trọng là theo dõi xem thói quen có giảm dần theo tuổi hay không.

Trẻ mút tay đến mấy tuổi thì cần lo?

Theo ADA, trẻ thường tự bỏ mút tay trong khoảng 2–4 tuổi, hoặc trước khi răng cửa vĩnh viễn chuẩn bị mọc. Nếu bé vẫn mút tay thường xuyên khi đã khoảng 5–6 tuổi, bố mẹ nên chủ động giúp bé bỏ và cho bé đi khám.

Độ tuổi của bé	Đánh giá	Bố mẹ nên làm
Dưới 2 tuổi	Phản xạ tự nhiên, rất thường gặp	Không cần can thiệp, chỉ theo dõi
2–4 tuổi	Phần lớn bé bỏ dần trong giai đoạn này	Khen khi bé không mút, tìm cách dỗ bé khác
5–6 tuổi, răng cửa vĩnh viễn sắp mọc	Nên bỏ để không ảnh hưởng răng mới	Chủ động giúp bé bỏ, cho bé khám răng
Răng vĩnh viễn đã mọc mà vẫn mút	Có nguy cơ lệch răng, ảnh hưởng hàm	Đưa bé đi khám chỉnh nha

Cách bé mút cũng quan trọng. ADA cho biết bé chỉ ngậm hờ ngón tay trong miệng ít gặp vấn đề hơn bé mút mạnh, mút liên tục. Một số bé mút rất mạnh có thể bị ảnh hưởng ngay cả ở răng sữa.

Trẻ mút tay ảnh hưởng đến răng như thế nào?

Khi trẻ mút tay kéo dài, ngón tay và lực mút đẩy răng cửa trên ra trước, kéo răng cửa dưới vào trong và ép hai bên hàm trên. Lâu dần có thể dẫn đến răng hô, cắn hở phía trước hoặc hàm trên hẹp.

Những thay đổi có thể gặp:

• Răng cửa trên chìa ra trước, tức răng hô.
• Cắn hở: bé cắn chặt răng hàm nhưng răng cửa trên và dưới vẫn không chạm nhau.
• Hàm trên hẹp, có thể dẫn đến cắn chéo.
• Thay đổi hình dạng vòm miệng.

Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào việc bé mút bao lâu, bao nhiêu lần mỗi ngày và mút mạnh hay nhẹ. Bố mẹ có thể đọc thêm về răng hô ở trẻ để hiểu rõ hơn.

Mút núm vú giả có giống mút tay không?

Có. Theo ADA, mút núm vú giả cũng có thể ảnh hưởng đến răng giống như mút tay, nhưng thường dễ bỏ hơn vì bố mẹ có thể chủ động cất núm vú đi. Ngón tay thì luôn ở bên bé, nên khó kiểm soát hơn.

Làm sao giúp trẻ bỏ mút tay?

Hãy khen khi bé không mút, tìm hiểu bé mút tay lúc nào và vì sao, rồi giúp bé có cách dỗ mình khác. La mắng hay phạt thường khiến bé lo lắng hơn và mút nhiều hơn.

1. Khen và động viên mỗi khi bé không mút tay, có thể dùng bảng dán sao cho các ngày bé không mút.
2. Để ý thời điểm bé hay mút, như khi xem tivi, buồn ngủ hay lo lắng, rồi thay bằng hoạt động khác: ôm gấu bông, bóp bóng, dùng hai tay chơi đồ chơi.
3. Với bé lớn, nói chuyện nhẹ nhàng và cho bé cùng chọn cách bỏ để bé thấy mình chủ động.
4. Nhắc nhẹ bằng một tín hiệu riêng hai mẹ con đã thống nhất, thay vì nói to trước mặt người khác.
5. Ban đêm, có thể quấn băng ngón tay hoặc cho bé đeo bao tay, tất tay, theo gợi ý của ADA.
6. Nhờ bác sĩ nói chuyện với bé. Nhiều bé nghe lời bác sĩ hơn bố mẹ khi được giải thích về răng của mình.

Nếu đã kiên trì mà bé vẫn không bỏ được, bác sĩ có thể cân nhắc khí cụ nhắc nhở trong miệng. Khí cụ này chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định, bố mẹ không nên tự mua.

Bỏ mút tay rồi, răng có tự về đúng chỗ không?

Có thể, nếu bé bỏ sớm. Ở một số bé bỏ mút tay trước hoặc ngay khi răng cửa vĩnh viễn mọc, răng có thể cải thiện dần. Nếu bé đã mút lâu và xương hàm bị ảnh hưởng, bé có thể cần khí cụ hoặc niềng răng.

Vì vậy, sau khi bé bỏ được thói quen, bố mẹ vẫn nên cho bé khám để bác sĩ theo dõi răng mọc tiếp như thế nào. Bố mẹ có thể đọc thêm về chỉnh nha sớm cho trẻ nếu bé cần can thiệp.

Khi nào cần đưa bé đi khám?

Nên cho bé đi khám nếu bé vẫn mút tay khi đã khoảng 5–6 tuổi, khi răng cửa vĩnh viễn đã mọc, hoặc bố mẹ thấy răng cửa chìa ra trước hay không khép lại được. Dù không có dấu hiệu gì, bé cũng nên khám chỉnh nha lần đầu vào khoảng 7 tuổi.

Bố mẹ có thể tự kiểm tra trước theo bài dấu hiệu trẻ cần niềng răng. Các bác sĩ trong đội ngũ bác sĩ chỉnh nha trẻ em của Nha Khoa Trẻ khám tại 2 cơ sở Thanh Xuân và Vinhomes Smart City (Tây Mỗ), Hà Nội. Bố mẹ có thể đặt lịch khám chỉnh nha cho bé, phòng khám sẽ gọi lại để xác nhận giờ phù hợp.

Tài liệu tham khảo

• Hiệp hội Nha khoa Hoa Kỳ (ADA), MouthHealthy. Thumbsucking.
• Hiệp hội Chỉnh nha Hoa Kỳ (AAO). Orthodontics for Children.