Chỉnh nha sớm cho trẻ 6–12 tuổi: khi nào cần, khi nào nên chờ

Chỉnh nha sớm cho trẻ là việc bác sĩ can thiệp khi bé khoảng 6–12 tuổi, lúc trong miệng còn cả răng sữa lẫn răng vĩnh viễn và xương hàm đang phát triển. Mục tiêu chưa phải là làm răng thẳng đẹp, mà là xử lý những vấn đề nếu để muộn sẽ khó điều trị hơn.

Chỉnh nha sớm cho trẻ là gì?

Chỉnh nha sớm, còn gọi là niềng răng sớm hay điều trị giai đoạn 1, là can thiệp ngắn khi bé đang thay răng để hướng dẫn hàm phát triển, giữ chỗ cho răng vĩnh viễn hoặc sửa khớp cắn sai.

Chỉnh nha sớm khác với niềng răng toàn diện. Niềng toàn diện thường làm khi bé đã thay gần hết răng vĩnh viễn, để sắp xếp lại từng chiếc răng. Còn chỉnh nha sớm tập trung vào xương hàm và khoảng trống, những thứ dễ điều chỉnh hơn khi bé còn đang lớn.

Bé nào cần chỉnh nha sớm?

Không phải bé nào cũng cần. Chỉnh nha sớm thường được cân nhắc khi bé có một vấn đề mà nếu chờ đến khi thay hết răng thì sẽ khó sửa hơn, hoặc gây hại cho răng trong lúc chờ.

Những trường hợp bác sĩ hay cân nhắc can thiệp sớm:

• Răng cửa cắn ngược hoặc móm, răng cửa dưới nằm trước răng cửa trên.
• Cắn chéo khiến hàm dưới trượt lệch sang một bên mỗi khi bé cắn.
• Răng cửa trên chìa ra trước nhiều, dễ bị va đập gãy khi bé chơi đùa.
• Răng sữa mất sớm làm các răng bên cạnh xô vào, mất chỗ cho răng vĩnh viễn.
• Hàm quá hẹp hoặc răng chen chúc nặng ngay từ khi răng cửa vĩnh viễn mọc.
• Thói quen mút tay, đẩy lưỡi kéo dài đã làm răng cửa không khép lại được.

Trường hợp nào nên chờ, chưa cần can thiệp?

Nhiều vấn đề nhẹ nên chờ thêm. Răng cửa mới mọc hơi thưa, hơi lệch hoặc chen chúc nhẹ trong lúc thay răng có thể tự cải thiện khi các răng khác mọc tiếp. Khi đó bác sĩ thường hẹn theo dõi định kỳ.

Với phần lớn trường hợp chỉ lệch răng, niềng răng thường được thực hiện sau khi răng vĩnh viễn đã mọc gần đủ, thường từ khoảng 11–13 tuổi trở đi. Can thiệp quá sớm khi chưa cần có thể khiến bé phải đeo khí cụ lâu hơn mà kết quả cuối cùng không khác biệt.

Chỉnh nha sớm mang lại lợi ích gì?

Lợi ích phụ thuộc vào từng vấn đề. Với răng cửa chìa ra trước, một tổng quan Cochrane năm 2018 cho thấy điều trị sớm giúp giảm nguy cơ chấn thương răng cửa: với khí cụ chức năng, khoảng 19% trẻ điều trị sớm bị chấn thương răng mới, so với khoảng 30% ở nhóm điều trị muộn.

Cũng tổng quan này cho thấy, khi cả hai nhóm điều trị xong, độ chìa của răng cửa và tương quan xương hàm không khác nhau. Nghĩa là với răng hô, lợi ích chính của can thiệp sớm là bảo vệ răng cửa khỏi va đập, chứ không phải kết quả cuối cùng đẹp hơn. Đây là lý do bác sĩ cần cân nhắc riêng cho từng bé.

Vấn đề của bé	Can thiệp sớm thường nhằm
Cắn ngược răng cửa, móm	Đưa răng cửa về đúng vị trí, hướng dẫn hàm phát triển cân đối
Cắn chéo, hàm trượt lệch	Nong rộng hàm trên để hàm dưới không phải trượt khi cắn
Răng cửa chìa nhiều	Giảm độ chìa để răng cửa ít bị va đập
Mất răng sữa sớm	Giữ khoảng cho răng vĩnh viễn mọc đúng chỗ
Thói quen mút tay, đẩy lưỡi	Giúp bé bỏ thói quen trước khi răng và hàm bị ảnh hưởng thêm

Chỉnh nha sớm thường dùng những khí cụ nào?

Tùy vấn đề, bác sĩ có thể dùng khí cụ tháo lắp, khí cụ nong hàm, khí cụ giữ khoảng hoặc khí cụ chức năng. Phần lớn là khí cụ đơn giản, đeo trong một khoảng thời gian nhất định rồi theo dõi tiếp.

Bé có thể thấy hơi vướng hoặc nói ngọng trong vài ngày đầu khi đeo khí cụ, sau đó thường quen dần. Với khí cụ tháo lắp, kết quả phụ thuộc nhiều vào việc bé có đeo đủ thời gian mỗi ngày theo hướng dẫn hay không, nên bố mẹ cần nhắc và theo dõi cùng bé.

Sau chỉnh nha sớm, bé có phải niềng răng lại không?

Có thể có. Nhiều bé sau giai đoạn 1 vẫn cần niềng thêm giai đoạn 2 khi đã thay đủ răng vĩnh viễn, để sắp xếp lại từng chiếc răng. Một số bé chỉ cần theo dõi. Bác sĩ sẽ nói rõ khả năng này ngay từ khi lên kế hoạch.

Mục tiêu của giai đoạn 1 là xử lý những vấn đề không nên chờ, như cắn ngược, hàm trượt lệch hay mất chỗ cho răng vĩnh viễn. Bố mẹ nên hỏi bác sĩ cụ thể mục tiêu của từng giai đoạn, thời gian đeo khí cụ dự kiến và khả năng phải niềng tiếp, để tránh kỳ vọng sai.

Khi nào cần đưa bé đi khám?

Bố mẹ nên cho bé khám chỉnh nha lần đầu vào khoảng 7 tuổi, kể cả khi chưa thấy bất thường. Nếu bé có dấu hiệu như cắn ngược, hàm lệch hay thở miệng, hãy đi khám sớm hơn.

Bố mẹ có thể đọc thêm trẻ mấy tuổi niềng răng được và dấu hiệu trẻ cần niềng răng để chuẩn bị trước buổi khám.

Các bác sĩ trong đội ngũ bác sĩ chỉnh nha trẻ em của Nha Khoa Trẻ khám tại 2 cơ sở Thanh Xuân và Vinhomes Smart City (Tây Mỗ), Hà Nội. Bố mẹ có thể đặt lịch khám chỉnh nha cho bé, phòng khám sẽ gọi lại để xác nhận giờ phù hợp.

Tài liệu tham khảo

• Hiệp hội Chỉnh nha Hoa Kỳ (AAO). Orthodontics for Children.
• Batista KB và cộng sự (2018). Orthodontic treatment for prominent upper front teeth (Class II malocclusion) in children and adolescents. Cochrane Database of Systematic Reviews.
• NHS. Braces and orthodontics.