Hàm duy trì sau niềng cho trẻ: đeo bao lâu, giữ gìn thế nào

Hàm duy trì sau niềng là khí cụ giúp giữ răng ở vị trí mới sau khi tháo mắc cài hoặc kết thúc khay trong suốt. Nếu không đeo, răng có xu hướng chạy dần về vị trí cũ. Vì vậy, giai đoạn duy trì quan trọng không kém giai đoạn niềng.

Vì sao cần đeo hàm duy trì sau niềng?

Vì răng mới được dịch chuyển vẫn có xu hướng quay về vị trí ban đầu. Một tổng quan Cochrane về các phương pháp duy trì cho biết nếu không có giai đoạn duy trì, răng có xu hướng trở lại vị trí trước điều trị, nên hầu hết người niềng đều cần đeo hàm duy trì.

Với trẻ, hàm và khuôn mặt còn tiếp tục phát triển sau khi tháo niềng, nên việc giữ răng ổn định càng cần được theo dõi. Theo NHS, sau khoảng 1–2 năm niềng mắc cài, bé sẽ được đeo hàm duy trì và bác sĩ chỉnh nha sẽ cho biết cần đeo trong bao lâu.

Có những loại hàm duy trì nào?

Có hai nhóm chính: hàm duy trì tháo lắp, bé tự tháo ra đeo vào, và hàm duy trì cố định, là một sợi dây nhỏ gắn ở mặt trong răng cửa. Mỗi loại có ưu và nhược điểm riêng, bác sĩ sẽ chọn dựa trên tình trạng răng trước khi niềng và thói quen của bé.

Loại	Đặc điểm	Lưu ý
Máng nhựa trong tháo lắp	Ôm sát răng, gần như không nhìn thấy	Phải đeo đúng giờ, dễ quên hoặc làm mất
Hàm nhựa có móc kim loại	Nền nhựa ở vòm miệng, dây kim loại phía trước răng	Bền, có thể điều chỉnh, dễ thấy hơn
Dây duy trì cố định	Dây mảnh gắn mặt trong răng cửa	Không cần nhớ đeo, nhưng cần vệ sinh kỹ quanh dây

Theo tổng quan Cochrane, dây cố định giữ răng cửa hàm dưới ổn định hơn một chút so với máng nhựa trong, máng nhựa ít gây chảy máu lợi hơn, nhưng chất lượng bằng chứng còn thấp. Các tác giả kết luận chưa đủ bằng chứng mạnh để khuyên một cách duy trì là tốt hơn hẳn. Vì vậy bố mẹ nên làm theo kế hoạch bác sĩ đưa ra cho bé.

Bé phải đeo hàm duy trì bao lâu?

Không có một mốc chung cho mọi bé. Bác sĩ sẽ dặn cụ thể: thời gian đầu có thể đeo nhiều giờ trong ngày, sau đó giảm dần, thường chuyển sang đeo ban đêm. Nhiều trường hợp cần duy trì lâu dài, vì răng có thể dịch chuyển nhẹ trong suốt cuộc đời.

Điều quan trọng là bé đeo đúng như dặn và đi tái khám để bác sĩ kiểm tra hàm duy trì còn vừa hay không. Tự ý bỏ đeo sớm là lý do hay gặp khiến răng bị chạy lại sau niềng.

Vệ sinh và giữ gìn hàm duy trì như thế nào?

Làm sạch hàm duy trì mỗi ngày bằng bàn chải mềm và nước mát, không dùng nước nóng vì có thể làm cong vênh. Khi không đeo, luôn cất vào hộp. Với dây cố định, bé cần chải kỹ và làm sạch kẽ răng quanh dây mỗi ngày.

1. Tháo hàm duy trì khi ăn, trừ khi bác sĩ dặn khác, và đánh răng trước khi đeo lại.
2. Chải nhẹ hàm duy trì bằng bàn chải mềm, rửa dưới vòi nước mát.
3. Không ngâm trong nước nóng, không để gần nguồn nhiệt hay trong xe nắng.
4. Luôn cất vào hộp khi không đeo, không gói trong giấy ăn.
5. Với dây cố định, dùng bàn chải kẽ hoặc chỉ nha khoa có dụng cụ luồn để làm sạch quanh dây.
6. Mang hàm duy trì theo mỗi lần tái khám.

Bố mẹ có thể xem thêm hướng dẫn vệ sinh trong bài vệ sinh răng khi niềng cho trẻ và khí cụ tháo lắp cho trẻ.

Hàm duy trì bị mất, gãy hoặc không vừa thì làm sao?

Liên hệ bác sĩ càng sớm càng tốt. Răng có thể bắt đầu chạy chỉ sau một thời gian ngắn không đeo, nên không nên chờ đến lần tái khám sau. Nếu dây cố định bị bong hoặc gãy, bé cũng cần đến khám để gắn lại.

Không cố đeo hàm duy trì đã cong vênh hoặc không còn vừa, vì có thể gây đau và không giữ được răng đúng vị trí. Nếu bé thấy hàm duy trì đột nhiên chật, đó có thể là dấu hiệu răng đã bắt đầu dịch chuyển, bố mẹ nên báo bác sĩ.

Khi nào cần đưa bé đi khám?

Đưa bé tái khám đúng hẹn trong giai đoạn duy trì, và đến sớm hơn khi hàm duy trì mất, gãy, chật, dây cố định bị bong, hoặc thấy răng có dấu hiệu chạy lại. Nếu bé chưa niềng, bố mẹ nên cho bé khám chỉnh nha lần đầu vào khoảng 7 tuổi.

Bố mẹ có thể đọc thêm trẻ niềng răng mất bao lâu. Các bác sĩ trong đội ngũ bác sĩ chỉnh nha trẻ em của Nha Khoa Trẻ khám tại 2 cơ sở Thanh Xuân và Vinhomes Smart City (Tây Mỗ), Hà Nội. Bố mẹ có thể đặt lịch khám chỉnh nha cho bé, phòng khám sẽ gọi lại để xác nhận giờ phù hợp.

Tài liệu tham khảo

• Cochrane Database of Systematic Reviews. Retention procedures for stabilising tooth position after treatment with orthodontic braces.
• NHS. Braces and orthodontics.
• Frimley Health NHS Foundation Trust. Care of functional and removable orthodontic appliances.