Khí cụ tháo lắp cho trẻ: đeo bao lâu, vệ sinh và xử lý sự cố

Khí cụ tháo lắp cho trẻ là loại khí cụ chỉnh nha bé có thể tự tháo ra và đeo vào, gồm nền nhựa ôm sát vòm miệng và các móc kim loại nhỏ. Khí cụ thường dùng khi bé đang thay răng, và hiệu quả phụ thuộc rất nhiều vào việc bé đeo đúng như bác sĩ dặn.

Khí cụ tháo lắp cho trẻ dùng để làm gì?

Khí cụ tháo lắp thường dùng để sửa những vấn đề tương đối đơn giản khi bé khoảng 6–12 tuổi: đẩy răng cửa cắn ngược ra trước, nong nhẹ hàm trên, giữ khoảng khi răng sữa mất sớm, hoặc nhắc bé bỏ thói quen như mút tay, đẩy lưỡi.

Ngoài ra, hàm duy trì sau khi tháo niềng cũng là một dạng khí cụ tháo lắp. Bố mẹ có thể xem thêm các lựa chọn khác trong bài các phương pháp niềng răng cho trẻ.

Bé phải đeo khí cụ tháo lắp bao lâu mỗi ngày?

Tùy loại khí cụ và chỉ định của bác sĩ. Theo hướng dẫn của các bệnh viện thuộc NHS, có khí cụ cần đeo gần như cả ngày lẫn đêm, có khí cụ chỉ cần đeo ban đêm. Bố mẹ cần hỏi bác sĩ cụ thể số giờ và thời điểm đeo của bé.

Một điểm hay khiến bố mẹ thắc mắc: có loại khí cụ được dặn tháo ra khi ăn, có loại lại được dặn đeo cả khi ăn. Không có quy tắc chung, nên bố mẹ làm theo đúng hướng dẫn riêng cho khí cụ của bé. Nếu bé đeo ít hơn thời gian bác sĩ dặn, răng gần như không dịch chuyển, và quá trình điều trị sẽ kéo dài hơn.

Tình huống	Nên làm
Ăn uống	Làm theo đúng dặn dò: tháo ra khi ăn hoặc đeo khi ăn tùy loại khí cụ. Tránh kẹo dẻo, kẹo cao su
Sau mỗi bữa ăn	Súc miệng, rửa khí cụ dưới vòi nước
Đánh răng	Chải răng như bình thường, đồng thời làm sạch khí cụ ít nhất 2 lần mỗi ngày
Chơi thể thao va chạm	Tháo ra, cất vào hộp đựng
Khi không đeo	Luôn cất trong hộp, không gói trong giấy ăn

Vệ sinh khí cụ tháo lắp như thế nào?

Rửa khí cụ sau mỗi bữa ăn và chải sạch ít nhất 2 lần mỗi ngày bằng bàn chải mềm. Không dùng nước nóng vì có thể làm cong vênh nền nhựa. Khi rửa, nên hứng nước sẵn trong bồn để khí cụ không bị gãy nếu lỡ tay đánh rơi.

1. Tháo khí cụ ra bằng cách nắm vào phần móc kim loại theo hướng dẫn của bác sĩ, không cạy vào dây cung.
2. Rửa dưới vòi nước mát hoặc ấm, không dùng nước nóng.
3. Chải nhẹ mọi mặt của khí cụ bằng bàn chải mềm. Dùng kem đánh răng, xà phòng nhẹ hay dung dịch làm sạch riêng theo dặn dò của bác sĩ.
4. Tráng lại bằng nước sạch rồi đeo vào hoặc cất vào hộp.
5. Đánh răng kỹ cho bé trước khi đeo lại, vì thức ăn kẹt dưới khí cụ dễ gây sâu răng.

Bố mẹ cũng nên hạn chế cho bé uống nước ngọt có ga trong thời gian đeo khí cụ, vì đồ uống này có hại cho răng.

Bé bị đau, nói ngọng khi mới đeo khí cụ có sao không?

Thường là bình thường. Những ngày đầu bé có thể thấy vướng, nói hơi ngọng và tiết nhiều nước bọt hơn, sau đó quen dần. Nếu khí cụ cọ vào lợi gây đau kéo dài hoặc làm loét, bố mẹ nên liên hệ bác sĩ.

Để bé quen nhanh hơn, bố mẹ có thể cho bé đọc to sách truyện mỗi ngày. Không tự bẻ hay chỉnh móc khí cụ ở nhà, vì có thể làm khí cụ không vừa hoặc gây tổn thương trong miệng.

Làm gì khi khí cụ bị gãy, lỏng hoặc bị mất?

Liên hệ bác sĩ càng sớm càng tốt. Không cho bé đeo khí cụ đã gãy hoặc cong vênh, và không tự dán, sửa ở nhà. Bác sĩ sẽ kiểm tra để sửa lại hoặc làm khí cụ mới nếu cần.

Khí cụ hay bị mất nhất khi bé tháo ra lúc ăn ở trường rồi gói vào giấy ăn và vứt nhầm. Vì vậy bố mẹ nên cho bé mang theo hộp đựng, và dặn bé luôn cất khí cụ vào hộp.

Bố mẹ giúp bé đeo khí cụ đều đặn bằng cách nào?

Hãy giúp bé hiểu vì sao cần đeo, nhắc nhẹ nhàng vào giờ cố định và khen khi bé đeo đủ. Với bé nhỏ, một bảng theo dõi đơn giản dán ở nhà thường giúp bé chủ động hơn nhiều.

Bố mẹ nên mang khí cụ theo mỗi lần tái khám và kể thật với bác sĩ về việc bé đeo có đều không. Bác sĩ cần thông tin này để điều chỉnh kế hoạch cho phù hợp.

Khi nào cần đưa bé đi khám?

Đưa bé đi khám đúng hẹn tái khám, và liên hệ bác sĩ sớm hơn nếu khí cụ gãy, mất, không còn vừa, hoặc bé bị đau, loét kéo dài. Nếu bé chưa từng khám chỉnh nha, bố mẹ nên cho bé khám lần đầu vào khoảng 7 tuổi.

Bố mẹ có thể đọc thêm về chỉnh nha sớm cho trẻ. Các bác sĩ trong đội ngũ bác sĩ chỉnh nha trẻ em của Nha Khoa Trẻ khám tại 2 cơ sở Thanh Xuân và Vinhomes Smart City (Tây Mỗ), Hà Nội. Bố mẹ có thể đặt lịch khám chỉnh nha cho bé, phòng khám sẽ gọi lại để xác nhận giờ phù hợp.

Tài liệu tham khảo

• Frimley Health NHS Foundation Trust. Care of functional and removable orthodontic appliances.
• Royal Berkshire NHS Foundation Trust. Caring for your removable orthodontic appliance.
• Hiệp hội Chỉnh nha Hoa Kỳ (AAO). Orthodontics for Children.