Trẻ thở bằng miệng: nguyên nhân, ảnh hưởng đến răng hàm và cách xử lý

Trẻ thở bằng miệng là khi bé thường xuyên há miệng để thở thay vì thở qua mũi. Nguyên nhân hay gặp là mũi họng bị tắc do VA, amidan to hoặc viêm mũi dị ứng. Thở miệng kéo dài có thể ảnh hưởng đến hàm và răng, nên cần tìm đúng nguyên nhân sớm.

Làm sao biết trẻ thở bằng miệng?

Bố mẹ quan sát lúc bé xem tivi, chơi hoặc ngủ. Nếu bé thường xuyên há miệng, môi khô, ngủ ngáy, sáng dậy khô họng hoặc hôi miệng, nhiều khả năng bé đang thở bằng miệng.

Một số dấu hiệu khác bố mẹ có thể để ý:

• Môi không khép lại được khi bé ngồi yên, thả lỏng.
• Bé ngủ ngáy, ngủ không yên, hay trở mình hoặc ngủ ở tư thế ngửa cổ.
• Sáng dậy mệt, khó dậy, hay cáu kỉnh hoặc kém tập trung ở lớp.
• Mũi thường xuyên nghẹt, chảy nước mũi kéo dài.

Vì sao trẻ thở bằng miệng?

Phần lớn là do đường thở qua mũi bị cản trở, khiến bé phải há miệng để thở. Nguyên nhân thường gặp là VA hoặc amidan to, viêm mũi dị ứng, nghẹt mũi kéo dài. Ở một số bé, thở miệng còn thành thói quen dù mũi đã thông.

Nguyên nhân	Dấu hiệu gợi ý	Ai thường kiểm tra
VA, amidan to	Ngủ ngáy to, có lúc ngừng thở, giọng nói như nghẹt mũi	Bác sĩ nhi, bác sĩ tai mũi họng
Viêm mũi dị ứng	Hắt hơi, ngứa mũi, nghẹt mũi theo mùa hoặc kéo dài	Bác sĩ nhi, bác sĩ tai mũi họng
Cảm cúm, nghẹt mũi tạm thời	Thở miệng vài ngày rồi hết khi khỏi bệnh	Thường chỉ cần theo dõi
Thói quen	Mũi thông nhưng bé vẫn hay há miệng	Bác sĩ chỉnh nha, có thể kết hợp tập luyện

Trẻ thở bằng miệng có ảnh hưởng đến răng và hàm không?

Có thể. Hiệp hội Chỉnh nha Hoa Kỳ (AAO) xếp thở miệng vào danh sách dấu hiệu nên cho bé khám chỉnh nha. Khi bé há miệng thở lâu ngày, lưỡi thường nằm thấp, môi không khép, điều này có thể liên quan đến hàm trên hẹp và khớp cắn lệch.

Những thay đổi có thể gặp ở bé thở miệng kéo dài:

• Hàm trên hẹp, dẫn đến cắn chéo.
• Răng cửa trên chìa ra trước hoặc cắn hở phía trước.
• Khuôn mặt có xu hướng dài, môi khó khép.
• Miệng khô, dễ viêm lợi và sâu răng hơn.

Không phải bé thở miệng nào cũng có những thay đổi này, và mức độ khác nhau ở mỗi bé. Bố mẹ có thể đọc thêm về răng hô ở trẻ, một trong những vấn đề có thể đi kèm.

Trẻ ngủ ngáy, thở miệng khi nào là đáng lo?

Đáng lo khi bé ngáy kèm những lúc ngừng thở, thở hắt, ngủ không yên, hoặc ban ngày mệt mỏi, đau đầu buổi sáng, kém tập trung. Đây có thể là dấu hiệu ngưng thở khi ngủ, cần đưa bé đi khám bác sĩ nhi hoặc tai mũi họng.

Theo tài liệu cho phụ huynh của NHS, ngáy khá phổ biến, gặp ở khoảng 10% trẻ em, và không phải bé ngáy nào cũng bị ngưng thở khi ngủ. Nguyên nhân hay gặp nhất của ngưng thở khi ngủ ở trẻ là amidan hoặc VA to. Việc điều trị tùy nguyên nhân, có thể là điều trị dị ứng hoặc phẫu thuật cắt amidan, VA khi bác sĩ chỉ định.

Trẻ thở bằng miệng nên điều trị thế nào?

Bước đầu tiên là tìm và xử lý nguyên nhân ở mũi họng, với bác sĩ nhi hoặc tai mũi họng. Sau khi bé thở mũi được, bác sĩ chỉnh nha sẽ đánh giá răng, hàm và tư vấn có cần can thiệp hay không.

1. Khám bác sĩ nhi hoặc tai mũi họng để tìm nguyên nhân gây tắc mũi.
2. Điều trị nguyên nhân theo chỉ định: dị ứng, VA, amidan.
3. Khám chỉnh nha để đánh giá hàm trên, khớp cắn và thói quen đặt lưỡi.
4. Nếu hàm trên hẹp, bác sĩ có thể cân nhắc nong hàm hoặc khí cụ phù hợp khi bé còn tăng trưởng, thường trong khoảng 6–12 tuổi.
5. Nếu thở miệng đã thành thói quen, bác sĩ hướng dẫn bé tập khép môi, thở mũi.

Bố mẹ không nên tự dán miệng bé khi ngủ hay dùng các dụng cụ mua trên mạng để ép bé thở mũi. Nếu mũi bé đang tắc, việc này có thể khiến bé khó thở và không an toàn.

Khi nào cần đưa bé đi khám?

Đưa bé đi khám khi bé thở miệng thường xuyên kéo dài nhiều tuần, ngủ ngáy kèm ngừng thở hoặc thở hắt, hay ban ngày mệt mỏi, kém tập trung. Nếu bé có thêm dấu hiệu về răng như cắn chéo, hô hay cắn hở, hãy cho bé khám chỉnh nha.

Dù chưa có dấu hiệu gì, bé cũng nên khám chỉnh nha lần đầu vào khoảng 7 tuổi. Bố mẹ có thể tự kiểm tra thêm theo bài dấu hiệu trẻ cần niềng răng, và tham khảo bài về trẻ mút tay nếu bé có cả thói quen này. Các bác sĩ trong đội ngũ bác sĩ chỉnh nha trẻ em của Nha Khoa Trẻ khám tại 2 cơ sở Thanh Xuân và Vinhomes Smart City (Tây Mỗ), Hà Nội. Bố mẹ có thể đặt lịch khám chỉnh nha cho bé, phòng khám sẽ gọi lại để xác nhận giờ phù hợp.

Tài liệu tham khảo

• Hiệp hội Chỉnh nha Hoa Kỳ (AAO). Orthodontics for Children.
• NHS West Yorkshire, Healthier Together. Snoring and Obstructive Sleep Apnoea.