Đẩy lưỡi ở trẻ: dấu hiệu, ảnh hưởng đến răng và cách điều trị

Đẩy lưỡi ở trẻ là khi bé đưa lưỡi ra trước, tì vào hoặc lách giữa các răng cửa mỗi lần nuốt, nói hoặc khi nghỉ. Thói quen này thường đi kèm thở miệng, mút tay, và có thể liên quan đến cắn hở răng cửa, răng hô hoặc nói ngọng, nên cần được bác sĩ đánh giá.

Thế nào là thói quen đẩy lưỡi ở trẻ?

Bình thường, khi nuốt, đầu lưỡi tì lên vòm miệng phía sau răng cửa trên. Ở bé đẩy lưỡi, đầu lưỡi lại đẩy ra trước, tì vào mặt trong răng cửa hoặc thò ra giữa hai hàm. Lưỡi cũng có thể nằm thấp, chạm răng cửa cả khi bé không nói, không ăn.

Theo Bệnh viện Nhi Johns Hopkins All Children’s, đẩy lưỡi thuộc nhóm rối loạn chức năng cơ miệng mặt, tức tư thế của môi, hàm hoặc lưỡi không đúng khi nghỉ, khi nuốt hoặc khi nói. Ở trẻ sơ sinh, đưa lưỡi ra trước là phản xạ bình thường và giảm dần khi bé lớn.

Làm sao biết bé có thói quen đẩy lưỡi?

Bố mẹ để ý lúc bé ăn, uống, nói và lúc ngồi yên. Nếu thấy đầu lưỡi thò ra giữa răng cửa khi nuốt, môi thường hé mở, bé nói ngọng các âm như s, x, ch, hoặc răng cửa trên và dưới không chạm nhau khi cắn, bé có thể đang đẩy lưỡi.

• Lưỡi thò ra giữa hai hàm răng khi bé nuốt nước hoặc thức ăn.
• Bé hay ngồi há miệng, lưỡi đặt sát răng cửa.
• Bé ăn uống làm rơi vãi nhiều, nuốt có tiếng hoặc nhăn môi khi nuốt.
• Bé nói ngọng, đặc biệt các âm cần đầu lưỡi.
• Răng cửa có khe hở khi bé cắn chặt răng hàm, gọi là cắn hở.

Vì sao trẻ bị đẩy lưỡi?

Đẩy lưỡi thường đi kèm các yếu tố khác như mút tay hoặc mút núm vú giả kéo dài, thở miệng, amidan hay VA to, nghẹt mũi do dị ứng, hoặc dây thắng lưỡi ngắn. Nhiều khi rất khó nói yếu tố nào có trước, nên bác sĩ thường đánh giá tổng thể.

Yếu tố đi kèm	Vì sao liên quan
Mút tay, mút núm vú giả kéo dài	Làm răng cửa hở, lưỡi dễ lấp vào khe hở đó
Thở miệng	Miệng thường hé mở, lưỡi nằm thấp ra phía trước
Amidan, VA to, nghẹt mũi	Bé đưa lưỡi ra trước để dễ thở hơn
Dây thắng lưỡi ngắn	Lưỡi khó nâng lên vòm miệng khi nuốt

Bố mẹ có thể đọc thêm về trẻ mút tay và trẻ thở bằng miệng, hai thói quen rất hay đi cùng đẩy lưỡi.

Đẩy lưỡi ở trẻ ảnh hưởng đến răng như thế nào?

Khi lưỡi thường xuyên tì vào răng cửa, lực nhẹ nhưng lặp lại nhiều lần mỗi ngày có thể góp phần làm răng cửa chìa ra trước hoặc không khép lại được, gọi là cắn hở. Đẩy lưỡi còn có thể khiến bé nói ngọng và làm kết quả niềng răng khó giữ ổn định.

Johns Hopkins All Children’s cũng ghi nhận rối loạn này có thể gắn với các vấn đề răng như răng hô, độ chìa răng cửa lớn, cắn hở, cùng với khó khăn khi ăn uống và phát âm. Vì vậy, nếu bé đang hoặc sắp niềng răng, bác sĩ chỉnh nha sẽ chú ý đến thói quen của lưỡi để răng không chạy lại sau điều trị.

Trẻ đẩy lưỡi được điều trị như thế nào?

Thường cần phối hợp nhiều chuyên khoa: xử lý nguyên nhân như mũi họng, bỏ thói quen mút tay, tập luyện lại tư thế lưỡi và cách nuốt với chuyên viên trị liệu ngôn ngữ, và khi cần thì dùng khí cụ chỉnh nha. Bé cần tập đều đặn ở nhà theo hướng dẫn.

1. Khám để tìm yếu tố đi kèm: mũi họng, amidan, dây thắng lưỡi, thói quen mút tay.
2. Bỏ thói quen mút tay, núm vú giả nếu bé còn.
3. Tập luyện cơ miệng mặt với chuyên viên trị liệu ngôn ngữ: tư thế lưỡi khi nghỉ, cách nuốt đúng, phát âm.
4. Thực hiện bài tập tại nhà hằng ngày, bố mẹ cùng theo dõi.
5. Khi cần, bác sĩ chỉnh nha có thể dùng khí cụ nhắc lưỡi hoặc điều trị cắn hở, răng hô.

Theo Johns Hopkins All Children’s, độ tuổi phù hợp nhất để bắt đầu tập luyện là khoảng 8 tuổi, phần lớn trẻ được điều trị trong khoảng 8–12 tuổi. Trẻ 4–7 tuổi có thể được cân nhắc tùy tình trạng, nhất là khi đã bắt đầu có lệch khớp cắn.

Khi nào cần đưa bé đi khám?

Đưa bé đi khám khi thấy lưỡi thò ra lúc nuốt kéo dài, răng cửa không khép được, bé nói ngọng rõ, hay bé vừa đẩy lưỡi vừa thở miệng hoặc mút tay. Dù chưa thấy gì, bé cũng nên khám chỉnh nha lần đầu vào khoảng 7 tuổi.

Bố mẹ có thể tự kiểm tra trước theo bài dấu hiệu trẻ cần niềng răng. Các bác sĩ trong đội ngũ bác sĩ chỉnh nha trẻ em của Nha Khoa Trẻ khám tại 2 cơ sở Thanh Xuân và Vinhomes Smart City (Tây Mỗ), Hà Nội. Bố mẹ có thể đặt lịch khám chỉnh nha cho bé, phòng khám sẽ gọi lại để xác nhận giờ phù hợp.

 Tài liệu tham khảo

• Johns Hopkins All Children’s Hospital. Tongue Thrust.
• Hiệp hội Chỉnh nha Hoa Kỳ (AAO). Orthodontics for Children.