Khí cụ ngoài miệng cho trẻ: khi nào cần dùng?
Bé được chỉ định đeo mặt nạ kéo hàm hoặc headgear? Bài viết giải thích khí cụ ngoài miệng dùng khi nào, đeo bao lâu, hiệu quả ra sao và cách đeo an toàn.

Viết bởi BS. Nguyễn Thu Hoài · Thẩm định: BS. Nguyễn Huy Hoàng
Đăng ngày 04/11/2026 · 5 phút đọc

Khí cụ ngoài miệng là khí cụ chỉnh nha có phần đeo bên ngoài, tựa lên đầu, cổ hoặc trán và cằm, nối với khí cụ trong miệng để tạo lực lên xương hàm. Bác sĩ dùng cho trẻ đang lớn bị móm hoặc hô do xương hàm, thường đeo buổi tối và khi ngủ.
Khí cụ ngoài miệng là gì?
Gồm một phần trong miệng gắn vào răng và một phần bên ngoài như băng đầu, băng cổ hoặc mặt nạ tựa trán, cằm. Lực từ phần bên ngoài truyền vào răng và xương hàm để kìm hoặc kéo hàm phát triển theo hướng mong muốn, điều khí cụ trong miệng đơn thuần khó làm được.
Hai loại hay gặp ở trẻ là headgear (băng đầu hoặc băng cổ có cung kim loại) và facemask (mặt nạ kéo hàm trên ra trước). Cả hai chỉ hiệu quả khi bé còn đang lớn, vì mục tiêu là định hướng sự tăng trưởng của xương. Bố mẹ xem thêm khí cụ cố định và tháo lắp.
Khi nào trẻ cần dùng khí cụ ngoài miệng?
Bác sĩ cân nhắc loại khí cụ này khi lệch lạc có nguyên nhân từ xương hàm và bé còn đang lớn: móm do hàm trên lùi thì dùng mặt nạ kéo hàm trên ra trước, hô do hàm trên phát triển ra trước hoặc cần giữ, đẩy răng hàm trên lùi sau thì dùng headgear.
| Tiêu chí | Mặt nạ kéo hàm (facemask) | Headgear |
|---|---|---|
| Vấn đề thường dùng | Móm do hàm trên kém phát triển | Hô do hàm trên ra trước, cần tạo chỗ cho răng |
| Hướng lực | Kéo hàm trên ra trước | Kìm hàm trên, đẩy răng hàm trên ra sau |
| Tuổi thường bắt đầu | Khoảng 8–10 tuổi | Khoảng 11–12 tuổi |
| Tựa vào | Trán và cằm | Đỉnh đầu hoặc sau cổ |
| Hay kết hợp với | Khí cụ nong hàm gắn trong miệng | Khí cụ tháo lắp hoặc mắc cài |
Độ tuổi trong bảng theo Bệnh viện Nhi Nationwide (Hoa Kỳ), chỉ mang tính tham khảo. Bác sĩ quyết định dựa trên phim chụp và mức trưởng thành xương của từng bé. Với bé hô do hàm dưới lùi, khí cụ chức năng thường được dùng nhiều hơn headgear.
Loại khí cụ này có hiệu quả không?
Có hiệu quả ở một số trường hợp, nhưng chất lượng bằng chứng chưa cao. Tổng quan Cochrane năm 2013 trên 7 thử nghiệm ở trẻ dưới 16 tuổi bị móm cho thấy mặt nạ kéo hàm cải thiện độ cắn ngược răng cửa khoảng 4 mm so với không điều trị.
Một nghiên cứu trong tổng quan ghi nhận cải thiện vẫn còn sau 3 năm, nhưng nhóm tác giả lưu ý kết quả cần được nhìn nhận thận trọng vì phần lớn nghiên cứu có nguy cơ sai lệch. Một số bé móm do xương nặng vẫn có thể cần điều trị tiếp khi trưởng thành. Bố mẹ có bé móm sớm có thể đọc thêm trẻ 5 tuổi bị móm.
Bé phải đeo bao nhiêu giờ mỗi ngày?
Thường khoảng 12–14 giờ mỗi ngày trở lên, chủ yếu buổi tối ở nhà và suốt đêm khi ngủ. Theo Bệnh viện Queen Victoria (NHS), headgear phải đeo trên 12 giờ mỗi ngày răng mới di chuyển, mức thông thường là 14 giờ, tương đương khoảng 100 giờ mỗi tuần.
Bé thường không cần đeo khi đi học, nên ít ảnh hưởng đến sinh hoạt ban ngày. Bệnh viện Plymouth (NHS) khuyên ghi lại số giờ đeo mỗi ngày và mang theo khi tái khám. Mấy ngày đầu răng có thể ê và bé khó ngủ, cảm giác này đỡ dần khi đeo đều. Nếu bé ngại đeo, bố mẹ xem trẻ không chịu đeo khí cụ.
Cần lưu ý an toàn gì khi bé đeo?
Quan trọng là luôn đeo đúng dây an toàn, không đùa nghịch hay chơi thể thao khi đang đeo, và tháo đúng thứ tự bác sĩ hướng dẫn. Cung kim loại nếu bật ra khi bị giật mạnh có thể gây tổn thương mặt hoặc mắt.
- Luôn gắn dây hoặc cơ chế an toàn theo hướng dẫn, theo khuyến cáo của các bệnh viện NHS.
- Khi tháo, tháo dây đầu hoặc dây cổ trước, rồi mới tháo cung kim loại; không kéo cả bộ qua mặt.
- Không để ai kéo, giật khí cụ; không đeo khi chạy nhảy, chơi thể thao.
- Nếu khí cụ tuột ra lúc ngủ, ngừng đeo và báo phòng khám.
- Nếu bất kỳ bộ phận nào va vào mắt, cho bé đi khám mắt ngay.
Bé chơi thể thao trong thời gian điều trị có thể xem thêm bài niềng răng chơi thể thao.
Khi nào cần đưa bé đi khám?
Bố mẹ nên đưa bé đi khám khi thấy răng cửa dưới nằm trước răng cửa trên, cằm nhô ra, mặt giữa trông lõm, hoặc răng cửa trên hô nhiều. Đang đeo mà khí cụ bị tuột, gãy, đau nhiều hay va vào mắt thì cần liên hệ phòng khám ngay.
Loại khí cụ này nghe có vẻ “đồ sộ”, nhưng với đúng bé và đúng thời điểm, đây là cách tận dụng giai đoạn hàm đang lớn mà sau này khó có lại. BS. Phạm Xuân Đáng và các bác sĩ Nha Khoa Trẻ sẽ giải thích vì sao con cần hay chưa cần loại khí cụ này, cùng các phương án thay thế nếu có. Đặt lịch tư vấn tại Thanh Xuân hoặc Vinhomes Smart City.
Tài liệu tham khảo
- Watkinson S, Harrison JE, Furness S, Worthington HV (2013). Orthodontic treatment for prominent lower front teeth (Class III malocclusion) in children. Cochrane Database of Systematic Reviews.
- The Dental Elf. Some evidence to support use of facemask appliance for Class III malocclusions.
- Queen Victoria Hospital NHS Foundation Trust. Headgear wear.
- University Hospitals Plymouth NHS Trust. Wearing headgear.
- Nationwide Children’s Hospital. What are headgear and facemasks in orthodontics?

Bố mẹ muốn bác sĩ xem răng cho bé?
Đặt lịch để bác sĩ Nha Khoa Trẻ thăm khám và tư vấn thời điểm can thiệp phù hợp cho bé.
