Trẻ bị bung mắc cài, gãy khí cụ: bố mẹ cần làm gì?

Trẻ bị bung mắc cài là khi mắc cài bong khỏi mặt răng, thường do bé cắn đồ cứng hoặc va chạm. Đa số trường hợp bung mắc cài, dây cung đâm má hay gãy khí cụ không phải cấp cứu. Bố mẹ có thể xử lý tạm tại nhà rồi báo phòng khám để hẹn sửa.

Trẻ bị bung mắc cài có nguy hiểm không?

Thường không nguy hiểm. Mắc cài bung vẫn còn dính vào dây cung nên bé hiếm khi nuốt phải. Bé có thể thấy vướng, cọ vào má, nhưng răng không bị tổn thương ngay. Điều quan trọng là báo phòng khám sớm để sửa.

Theo Hiệp hội Chỉnh nha Hoa Kỳ (AAO), những sự cố như bung mắc cài, dây cung đâm, khâu lỏng, khí cụ hoặc khay bị gãy là vấn đề chỉnh nha cần gọi bác sĩ, không phải cấp cứu y tế. Nếu để lâu không sửa, răng có thể dịch chuyển không đúng hướng và thời gian niềng có thể kéo dài.

Vì sao trẻ hay bị bung mắc cài, gãy khí cụ?

Nguyên nhân hay gặp là bé cắn đồ cứng, dai hoặc dính, có thói quen cắn bút, cắn móng tay, hoặc va đập khi chơi thể thao. Với khí cụ tháo lắp, gãy thường do bé tháo ra để lung tung, ngồi đè, làm rơi hoặc để thú cưng cắn.

• Cắn trực tiếp đồ cứng: đá viên, xương, kẹo cứng, bắp ngô nguyên bắp.
• Đồ dẻo dính: kẹo dẻo, kẹo cao su, bánh nếp dai.
• Thói quen: cắn bút, cắn móng tay, dùng răng để mở đồ.
• Va chạm khi chơi đùa hoặc chơi thể thao không đeo bảo vệ miệng.

Bố mẹ xem thêm danh sách món nên và không nên ăn trong bài trẻ niềng răng nên ăn gì.

Bố mẹ nên làm gì với từng sự cố?

Nguyên tắc chung là giữ bé thoải mái, không tự cắt sửa khí cụ khi không chắc chắn, giữ lại mảnh rơi ra và báo phòng khám. Bảng dưới tóm tắt cách xử lý tạm theo hướng dẫn của AAO và tài liệu bệnh viện NHS.

Sự cố	Xử lý tạm tại nhà	Báo phòng khám
Mắc cài bung nhưng còn dính dây	Đẩy nhẹ mắc cài về giữa răng nếu được, dùng sáp nha khoa che chỗ sắc, tránh đồ cứng	Báo trong ngày làm việc gần nhất
Dây cung đâm vào má	Dùng đầu tẩy bút chì sạch hoặc tăm bông đẩy nhẹ dây sát vào răng, không được thì che bằng sáp	Báo sớm nếu bé đau hoặc vết cọ bị loét
Khâu hoặc khí cụ gắn bị lỏng	Không lắc, không kéo. Nếu rơi ra, cho vào hộp nhỏ	Báo ngay để hẹn gắn lại
Khí cụ tháo lắp, hàm duy trì bị gãy, cong	Không cho bé đeo nếu bị sắc, đau hoặc biến dạng. Giữ lại các mảnh	Báo sớm để sửa hoặc làm lại
Nhiệt miệng, cọ loét	Ăn đồ mềm, súc nước muối ấm, dùng sáp che chỗ cọ	Báo nếu không đỡ sau 1–2 tuần

Theo một tài liệu của bệnh viện NHS, nếu mắc cài bung và bé có lịch hẹn trong vòng 2 tuần, thường có thể chờ đến buổi hẹn. Tuy vậy, bố mẹ vẫn nên báo phòng khám để bác sĩ quyết định có cần hẹn sớm hơn không.

Khi nào là trường hợp cấp cứu thật sự?

Khi bé chảy máu nhiều không cầm, khó thở hoặc khó nuốt, nghi gãy hàm, răng vĩnh viễn bị bật ra, lún vào nướu hoặc lệch nhiều sau va đập, hoặc đau dữ dội kèm sưng mặt, sốt. Những trường hợp này cần đến cơ sở cấp cứu ngay.

Hướng dẫn của AAO là xử lý cấp cứu y tế trước, sau đó mới liên hệ bác sĩ chỉnh nha để sửa khí cụ. Nếu bé lỡ nuốt một mảnh nhỏ của khí cụ mà ho sặc, khó thở, bố mẹ cũng cần đưa bé đi cấp cứu ngay.

Làm sao để bé ít bị bung mắc cài?

Cách hiệu quả là cắt nhỏ thức ăn, không cắn trực tiếp đồ cứng, tránh đồ dẻo dính, bỏ thói quen cắn bút, cắn móng tay, và đeo bảo vệ miệng khi chơi thể thao. Với khí cụ tháo lắp, luôn cất vào hộp khi tháo ra.

1. Cắt táo, cà rốt, thịt thành miếng nhỏ, ăn bằng răng hàm.
2. Không nhai đá, kẹo cứng, kẹo dẻo, kẹo cao su.
3. Nhắc bé không cắn bút, cắn móng tay.
4. Đeo bảo vệ miệng khi chơi bóng hoặc võ thuật.
5. Cất khí cụ tháo lắp vào hộp, không gói trong giấy ăn.
6. Chuẩn bị sẵn sáp nha khoa trong cặp hoặc túi của bé.

Tài liệu NHS cũng lưu ý, làm hỏng khí cụ thường xuyên sẽ khiến thời gian niềng dài hơn. Xem thêm trẻ niềng răng mất bao lâu và khí cụ tháo lắp cho trẻ.

Khi nào cần đưa bé đi khám?

Bố mẹ nên báo phòng khám và đưa bé đến sửa khi trẻ bị bung mắc cài, khâu hoặc khí cụ gắn bị lỏng, khí cụ tháo lắp bị gãy, dây đâm gây đau hoặc vết loét không đỡ sau 1–2 tuần. Trường hợp chảy máu nhiều, khó thở hoặc chấn thương răng hàm thì đi cấp cứu trước.

Bé đang niềng tại Nha Khoa Trẻ có thể liên hệ phòng khám để được hẹn sửa. Các bác sĩ trong đội ngũ bác sĩ chỉnh nha trẻ em khám tại 2 cơ sở Thanh Xuân và Vinhomes Smart City (Tây Mỗ), Hà Nội. Bố mẹ có thể đặt lịch hẹn cho bé, phòng khám sẽ gọi lại để xác nhận giờ.

Tài liệu tham khảo

• Hiệp hội Chỉnh nha Hoa Kỳ (AAO). What is an orthodontic emergency?
• University Hospitals Plymouth NHS. What to do if your fixed brace breaks.
• NHS Fife. Orthodontic emergencies.