Trẻ niềng răng nên ăn gì, kiêng gì? Hướng dẫn cho bố mẹ

Trẻ niềng răng nên ăn gì là băn khoăn của hầu hết bố mẹ. Câu trả lời ngắn: bé vẫn ăn được gần như mọi món, chỉ cần tránh đồ cứng, dính, dai và cắt nhỏ thức ăn. Ăn đúng cách giúp mắc cài, khí cụ ít bị bung gãy và quá trình niềng không bị kéo dài.

Vì sao trẻ niềng răng cần chú ý ăn uống?

Theo Hiệp hội Chỉnh nha Hoa Kỳ (AAO), đồ cứng, dính hoặc khó cắn có thể làm bung, gãy mắc cài, dây cung và khí cụ, khiến thời gian điều trị kéo dài. Thức ăn mắc vào khí cụ cũng làm bé dễ sâu răng, viêm lợi hơn.

Mỗi lần mắc cài bung hay khí cụ gãy, bé phải đến phòng khám thêm một lần, và răng có thể không di chuyển đúng kế hoạch trong thời gian chờ sửa. Vì vậy, ăn uống cẩn thận là cách đơn giản nhất để bố mẹ giúp bé niềng nhanh và thuận lợi hơn.

Trẻ niềng răng nên kiêng những món gì?

Nên tránh đồ cứng như kẹo cứng, các loại hạt, đá viên; đồ dính như kẹo dẻo, kẹo kéo, kẹo cao su; và hạn chế đồ uống có ga, nhiều đường. Những món dai hoặc phải cắn bằng răng cửa như sườn, ngô nguyên bắp thì cần cắt nhỏ hoặc tách ra trước khi ăn.

Nhóm	Ví dụ	Cách xử lý
Đồ cứng	Kẹo cứng, đá viên, các loại hạt, bỏng ngô, bánh quy cứng	Tránh hẳn trong thời gian niềng
Đồ dính	Kẹo dẻo, kẹo kéo, kẹo cao su, kẹo caramel	Tránh hẳn
Đồ dai, phải gặm	Sườn, cánh gà, ngô bắp, táo nguyên quả, bánh mì vỏ cứng	Lọc thịt, tách hạt ngô, cắt táo thành miếng nhỏ
Đồ uống nhiều đường	Nước ngọt có ga, trà sữa, nước ép đóng chai	Hạn chế, súc miệng bằng nước lọc sau khi uống

Ngoài thức ăn, bố mẹ nên nhắc bé không cắn bút, cắn móng tay hay dùng răng xé bao bì, vì những thói quen này cũng dễ làm bung mắc cài.

Trẻ niềng răng nên ăn gì?

Bé nên ăn các món mềm, dễ nhai như cơm mềm, cháo, phở, bún, mì nấu mềm, trứng, đậu phụ, cá, thịt băm, rau củ luộc mềm, sữa chua và trái cây mềm như chuối. Thức ăn nên được cắt thành miếng nhỏ để bé nhai bằng răng hàm.

Bé vẫn cần ăn đủ chất để phát triển, nên bố mẹ không cần cắt bỏ nhóm thực phẩm nào, chỉ cần thay đổi cách chế biến. Ví dụ, thịt có thể băm hoặc thái mỏng, rau củ luộc mềm hơn, táo và lê cắt lát mỏng thay vì cắn cả quả.

Mới gắn mắc cài hoặc vừa siết răng, bé nên ăn gì?

Những ngày đầu sau khi gắn mắc cài hoặc sau mỗi lần bác sĩ điều chỉnh, răng bé thường ê nhẹ. AAO khuyên chọn đồ mềm trong giai đoạn này, như cháo, súp, trứng, sữa chua, khoai tây nghiền. Đồ mát như sữa chua mát hoặc kem cũng giúp bé dễ chịu hơn.

1. Chuẩn bị sẵn đồ mềm cho 2–3 ngày đầu sau mỗi lần gắn hoặc điều chỉnh.
2. Cắt nhỏ thức ăn để bé không phải cắn bằng răng cửa.
3. Cho bé ăn chậm, nhai bằng răng hàm.
4. Súc miệng và chải răng sau khi ăn để thức ăn không mắc lại ở mắc cài.
5. Nếu bé đau nhiều, sưng hoặc có vết loét lâu không khỏi, liên hệ bác sĩ.

Bé đeo khí cụ tháo lắp hoặc khay trong suốt thì ăn uống thế nào?

Bé làm theo đúng hướng dẫn của bác sĩ cho loại khí cụ của mình. Với khay trong suốt, bé thường tháo khay khi ăn và chải răng trước khi đeo lại. Với khí cụ tháo lắp, có loại được dặn tháo khi ăn, có loại được dặn đeo cả khi ăn.

Khi tháo ra, bé cần cất khí cụ hoặc khay vào hộp đựng, không gói trong giấy ăn vì rất dễ bị vứt nhầm. Bố mẹ có thể đọc thêm hướng dẫn chi tiết trong bài khí cụ tháo lắp cho trẻ.

Bé lỡ ăn đồ cứng làm bung mắc cài thì làm gì?

Đừng hoảng. Nếu mắc cài bung hoặc dây cung đâm vào má, bố mẹ liên hệ phòng khám để hẹn sửa sớm. Trong lúc chờ, có thể dùng sáp nha khoa bọc chỗ sắc nhọn. Không tự cắt dây hay cố gắn lại mắc cài ở nhà.

Bố mẹ nên giữ lại mắc cài bị bung, nếu có, và mang theo khi đi khám. Nếu bé nuốt phải mắc cài nhỏ mà không có dấu hiệu khó thở, thường mắc cài sẽ tự ra ngoài, nhưng vẫn nên báo bác sĩ. Nếu bé ho sặc, khó thở, cần đưa bé đến cơ sở y tế ngay.

Khi nào cần liên hệ bác sĩ?

Liên hệ bác sĩ khi mắc cài bung, dây cung lỏng hoặc đâm vào má, khí cụ gãy, hoặc bé đau, sưng, loét kéo dài nhiều ngày. Ngoài ra, bé cần tái khám đúng hẹn để bác sĩ kiểm tra và điều chỉnh.

Với niềng mắc cài, theo NHS, bé thường tái khám mỗi 6–8 tuần để bác sĩ điều chỉnh. Nếu bé chưa bắt đầu niềng, bố mẹ có thể đọc thêm về các phương pháp niềng răng cho trẻ. Các bác sĩ trong đội ngũ bác sĩ chỉnh nha trẻ em của Nha Khoa Trẻ khám tại 2 cơ sở Thanh Xuân và Vinhomes Smart City (Tây Mỗ), Hà Nội. Bố mẹ có thể đặt lịch khám chỉnh nha cho bé, phòng khám sẽ gọi lại để xác nhận giờ phù hợp.

Tài liệu tham khảo

• Hiệp hội Chỉnh nha Hoa Kỳ (AAO). What Can I Eat With Braces?
• NHS. Braces and orthodontics.
• Royal Berkshire NHS Foundation Trust. Caring for your removable orthodontic appliance.