Răng mọc ngầm ở trẻ: dấu hiệu, nguy cơ và cách điều trị

Răng mọc ngầm ở trẻ là tình trạng răng vĩnh viễn đã hình thành trong xương hàm nhưng không mọc lên được đúng thời gian. Ở trẻ, răng hay mọc ngầm nhất là răng nanh hàm trên. Phát hiện sớm khoảng 8–10 tuổi giúp bác sĩ có thêm lựa chọn can thiệp đơn giản hơn.

Răng mọc ngầm ở trẻ là gì?

Đó là răng vĩnh viễn bị kẹt lại trong xương hàm hoặc dưới nướu, không tự mọc lên vị trí bình thường. Răng có thể nằm lệch hướng, bị răng khác chắn đường, hoặc không đủ chỗ để mọc.

Ở người lớn, răng khôn mọc ngầm là trường hợp quen thuộc. Còn ở trẻ đang thay răng, răng nanh hàm trên là răng bác sĩ chỉnh nha để ý nhiều. Theo một tổng quan đăng trên Tạp chí Hiệp hội Nha khoa Canada, răng nanh hàm trên mọc ngầm gặp ở khoảng 1–2% dân số, và khoảng 85% trường hợp răng nằm lệch về phía vòm miệng.

Ngoài răng nanh, răng cửa cũng có thể chậm mọc nếu có răng thừa chắn đường, hoặc răng sữa phía trên không chịu rụng.

Vì sao răng nanh hàm trên hay bị mọc ngầm?

Vì răng nanh hàm trên là một trong những răng mọc muộn và đi đường dài nhất trong xương hàm. Theo các tài liệu của NHS, răng nanh thường mọc lúc 11–13 tuổi. Nếu hướng mọc bị lệch hoặc thiếu chỗ, răng dễ bị kẹt lại.

Một số yếu tố bác sĩ thường xem xét là hàm thiếu chỗ, răng sữa rụng không đúng lúc, răng cửa bên nhỏ hoặc thiếu, và yếu tố gia đình. Không phải lúc nào cũng tìm được một nguyên nhân rõ ràng.

Bố mẹ nhận biết răng mọc ngầm qua dấu hiệu nào?

Răng mọc ngầm thường không đau và không nhìn thấy được, nên bố mẹ chỉ có thể để ý một số dấu hiệu gián tiếp. Cách chắc chắn là bác sĩ khám, sờ nắn vùng hàm và chụp phim khi cần.

1. Răng nanh sữa hàm trên vẫn còn chắc khi bé đã khoảng 12–13 tuổi.
2. Một bên đã thay răng nanh, bên kia vẫn chưa thay dù đã lâu.
3. Có khoảng trống kéo dài ở vị trí lẽ ra răng mới phải mọc.
4. Thấy hoặc sờ được một chỗ gồ ở vòm miệng phía sau răng cửa.
5. Răng cửa bên bị nghiêng, xoay hoặc lung lay bất thường.
6. Răng cửa vĩnh viễn chậm mọc nhiều so với bên đối diện.

Nếu bé có những dấu hiệu này, bố mẹ có thể đọc thêm bài răng sữa mọc lệch và răng mọc lộn xộn ở trẻ để hiểu thêm về quá trình thay răng.

Răng mọc ngầm có nguy hiểm không?

Không phải lúc nào cũng gây hại, nhưng không nên bỏ qua. Theo NHS, răng nanh mọc ngầm nếu để yên sẽ không mọc lên bình thường, và có thể làm tổn thương chân răng cửa hoặc đẩy răng cửa lệch vị trí.

Tổng quan của Tạp chí Hiệp hội Nha khoa Canada cũng ghi nhận răng nanh mọc lệch có thể làm tiêu chân răng cửa bên, và tình trạng này thường không gây triệu chứng nên dễ phát hiện muộn. Ít gặp hơn là nhiễm trùng hoặc nang quanh răng ngầm. Đây là lý do bác sĩ theo dõi răng nanh từ sớm.

Bác sĩ chẩn đoán răng mọc ngầm như thế nào?

Bác sĩ khám trong miệng, sờ nắn vùng hàm để tìm vị trí răng nanh, rồi chụp phim X-quang khi nghi ngờ. Phim cho biết răng nằm ở đâu, nghiêng thế nào và có chạm vào chân răng bên cạnh không.

Với ca phức tạp, bác sĩ có thể chỉ định chụp phim 3D (CBCT) để xem chính xác vị trí răng. Phim 3D có liều tia cao hơn phim thường, nên chỉ dùng khi thật sự cần. Bố mẹ xem thêm bài chụp X-quang răng cho trẻ có an toàn không.

Răng mọc ngầm ở trẻ được điều trị ra sao?

Tùy vị trí răng, tuổi của bé và tình trạng khớp cắn, bác sĩ có thể chọn theo dõi, tạo chỗ cho răng mọc, nhổ răng sữa đúng lúc, hoặc phẫu thuật bộc lộ răng rồi kéo răng vào vị trí bằng mắc cài.

Cách xử lý	Khi nào thường dùng	Lưu ý
Theo dõi định kỳ	Răng còn nhiều khả năng tự mọc, chưa ảnh hưởng răng bên cạnh	Tái khám và chụp phim theo hẹn của bác sĩ
Tạo chỗ (nong hàm, khí cụ)	Răng không mọc được vì hàm thiếu chỗ	Cần bé đeo khí cụ đều đặn
Nhổ răng nanh sữa	Thường cân nhắc khi bé khoảng 10–13 tuổi, răng nanh lệch chưa nhiều	Không phải ca nào cũng cải thiện, bác sĩ chụp phim lại sau khoảng 12 tháng
Bộc lộ răng và kéo bằng mắc cài	Răng không tự mọc được	Thủ thuật nhỏ, sau đó niềng răng để kéo răng vào cung hàm

Với cách bộc lộ răng, theo tài liệu của bệnh viện NHS, đây là thủ thuật nhỏ: bác sĩ mở phần nướu phủ trên răng, gắn một mắc cài có sợi xích nhỏ, rồi bác sĩ chỉnh nha dùng lực nhẹ kéo răng xuống dần. Bé thường về trong ngày và cần ăn uống cẩn thận vài tuần đầu.

Về việc nhổ răng nanh sữa, các nghiên cứu cho kết quả khác nhau và chất lượng bằng chứng chưa cao, nên bác sĩ sẽ cân nhắc riêng từng ca thay vì áp dụng cho mọi bé.

Phát hiện sớm răng mọc ngầm có lợi gì?

Phát hiện sớm giúp bác sĩ có thêm lựa chọn nhẹ nhàng hơn, như tạo chỗ hoặc nhổ răng sữa đúng lúc, trước khi răng ngầm làm hại chân răng bên cạnh. Khi phát hiện muộn, khả năng cao bé phải phẫu thuật bộc lộ răng và niềng lâu hơn.

Hiệp hội Chỉnh nha Hoa Kỳ (AAO) khuyến nghị trẻ khám chỉnh nha lần đầu chậm nhất lúc 7 tuổi, một phần để phát hiện sớm các vấn đề về mọc răng có thể dẫn đến răng mọc ngầm. Xem thêm các mốc theo tuổi trong cẩm nang thời điểm niềng răng cho trẻ theo từng độ tuổi.

Khi nào cần đưa bé đi khám?

Bố mẹ nên đưa bé đi khám khi răng nanh sữa chưa rụng lúc 12–13 tuổi, hai bên thay răng lệch nhau rõ, có khoảng trống lâu không thấy răng mọc, hoặc răng cửa nghiêng lệch bất thường. Bé 8–10 tuổi chưa từng khám chỉnh nha cũng nên kiểm tra răng mọc ngầm ở trẻ.

Các bác sĩ trong đội ngũ bác sĩ chỉnh nha trẻ em của Nha Khoa Trẻ khám tại 2 cơ sở Thanh Xuân và Vinhomes Smart City (Tây Mỗ), Hà Nội. Bố mẹ có thể đặt lịch khám chỉnh nha cho bé, phòng khám sẽ gọi lại để xác nhận giờ phù hợp.

Tài liệu tham khảo

• Richardson G, Russell KA (2000). A Review of Impacted Permanent Maxillary Cuspids: Diagnosis and Prevention. Journal of the Canadian Dental Association, 66(9): 497–501.
• Cambridge University Hospitals NHS. Exposure of impacted upper canine.
• Doncaster and Bassetlaw Teaching Hospitals NHS. Impacted upper canine.
• Hiệp hội Chỉnh nha Hoa Kỳ (AAO). What is an impacted tooth?